پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : فضاپیمای وویجر ۱ ناسا در ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶، نزدیک به ۵۰ سال پس از پرتاب، به یکی از مهمترین نقاط عطف تاریخ اکتشافات فضایی رسید و اکنون در فاصله یک روز نوری از زمین قرار دارد؛ یعنی حدود ۲۵.۹ میلیارد کیلومتر (۱۶.۱ میلیارد مایل) از سیاره ما فاصله گرفته است.
به گزارش انتخاب و به نقل از ساینسالرت؛ این فاصله به این معناست که امواج رادیویی و پیامهایی که با سرعت نور از وویجر ۱ ارسال میشوند، برای رسیدن به زمین به ۲۴ ساعت زمان نیاز دارند.
سفر تاریخی وویجر ۱ از سال ۱۹۷۷
وویجر ۱ در ۵ سپتامبر ۱۹۷۷، پس از پرتاب وویجر ۲، سفر خود را آغاز کرد. هدف این مأموریت، بررسی سیارات دوردست منظومه شمسی و کشف ناشناختههای فضا بود.
دانشمندان از آرایش کمنظیر سیارات استفاده کردند که تقریباً هر ۱۷۶ سال یکبار اتفاق میافتد. این آرایش به فضاپیما اجازه میداد با کمک نیروی گرانش هر سیاره، با سرعت بیشتری به سمت سیاره بعدی حرکت کند.
وویجر ۱ در سال ۱۹۷۹ به مشتری و در سال ۱۹۸۰ به زحل رسید. تصاویر و اطلاعات ارسالی آن، یافتههای شگفتانگیزی درباره این سیارات و قمرهایشان در اختیار دانشمندان قرار داد.
برای مثال، مشخص شد حلقههای زحل از صدها حلقه کوچکتر تشکیل شدهاند، در مشتری صاعقه رخ میدهد و قمر آیو دارای آتشفشانهای فعال است.
پس از عبور از کنار زحل و قمر آن، تیتان، مسیر وویجر ۱ به خارج از صفحه اصلی سیارات تغییر کرد و سفر خود را به سمت فضای میانستارهای ادامه داد.
عبور از مرز منظومه شمسی و ورود به فضای میانستارهای
وویجر ۱ در سال ۱۹۹۸ با عبور از فضاپیمای پایونیر ۱۰، به دورترین ساخته دست بشر در فضا تبدیل شد.
در سال ۲۰۰۴ نیز از مرزی به نام «شوک پایانی» عبور کرد؛ نقطهای که در آن باد خورشیدی، یعنی جریان ذرات بارداری که از خورشید به بیرون حرکت میکنند، در برخورد با فشار محیط اطراف بهطور ناگهانی کند میشود.
پس از آن، فضاپیما وارد منطقهای به نام هلیوشیت شد؛ لایه بیرونی و آشفته حباب بزرگی که باد خورشیدی در اطراف منظومه شمسی ایجاد کرده است.
سرانجام، در ۲۵ اوت ۲۰۱۲، وویجر ۱ از مرزی به نام «هلیوپاز» عبور کرد و به نخستین ساخته دست بشر تبدیل شد که وارد فضای میانستارهای شده است.
این مرز جایی است که فشار باد خورشیدی با فشار بسیار ضعیف محیط میانستارهای به تعادل میرسد.
البته دانشمندان در ابتدا مطمئن نبودند که فضاپیما از این مرز عبور کرده است. اطلاعات دریافتی نشان میداد ذرات منشأگرفته از داخل منظومه شمسی کاهش یافته و پرتوهای کیهانی خارج از آن افزایش پیدا کردهاند. اما تغییر مورد انتظار در میدان مغناطیسی مشاهده نمیشد.
یک سال بعد، با بررسی تغییرات چگالی پلاسمای اطراف فضاپیما، دانشمندان توانستند ورود آن به فضای میانستارهای را تأیید کنند.
وویجر ۱ هنوز در حال کشف ناشناختههای فضاست
با وجود گذشت نزدیک به نیم قرن از آغاز مأموریت، وویجر ۱ همچنان اطلاعات ارزشمندی ارسال میکند؛ هرچند تقریباً تمام ۱۰ ابزار علمی آن خاموش شدهاند و تنها دو ابزار همچنان فعال هستند.
یکی از یافتههای مهم این مأموریت این است که تأثیر فعالیتهای خورشیدی حتی پس از عبور از مرز هلیوپاز نیز ادامه پیدا میکند.
به گفته پژوهشگران، امواج و اختلالاتی که بر اثر فعالیتهایی مانند فورانهای تاج خورشیدی ایجاد میشوند، میتوانند میلیاردها کیلومتر فراتر از مرز منظومه شمسی حرکت کنند.
همچنین اندازهگیریها نشان میدهد چگالی پلاسما در فضای بیرون از هلیوپاز افزایش پیدا میکند؛ موضوعی که نشان میدهد محیط میانستارهای برخلاف تصور، کاملاً یکنواخت نیست.
وویجر ۱ تا چه زمانی به سفر خود ادامه میدهد؟
یکی از چالشهای اصلی ادامه مأموریت، کاهش تدریجی انرژی فضاپیماست.
وویجر ۱ با استفاده از یک منبع انرژی هستهای کار میکند که گرمای حاصل از تجزیه پلوتونیوم را به برق تبدیل میکند. توان خروجی این منبع هر سال حدود ۴ وات کاهش مییابد.
مهندسان ناسا برای حفظ انرژی، بهتدریج برخی تجهیزات را خاموش کردهاند تا فعالیت فضاپیما تا حد ممکن ادامه پیدا کند.
برآورد ناسا نشان میدهد وویجر ۱ ممکن است بتواند دستکم یکی از ابزارهای علمی خود را تا دهه ۲۰۳۰ فعال نگه دارد.
این مدت برای رسیدن به مرز داخلی ابر اورت کافی نیست؛ منطقهای بسیار دوردست در اطراف منظومه شمسی که تخمین زده میشود در فاصله حدود ۱.۶ تا ۳.۲ سال نوری از خورشید امتداد داشته باشد.
پایان راه وویجر کجاست؟
دانشمندان هنوز نمیدانند وویجر ۱ تا چه زمانی به فعالیت خود ادامه خواهد داد و تا کجا میتواند پیش برود.
این فضاپیما به آنها کمک کرده است درک بهتری از سیارات، مرزهای تأثیر خورشید و فضای میانستارهای به دست آورند.
اکنون یکی از پرسشهای مهم دانشمندان این است که تأثیر خورشید دقیقاً در کجا پایان مییابد و فضای میانستارهای دستنخورده از کجا آغاز میشود.
شاید وویجر ۱ آنقدر دوام بیاورد که بتواند پاسخ این پرسش را نیز برای بشر آشکار کند.