پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : یکی از بزرگترین چالشها در درمان بیماری آلزایمر، رساندن دارو به مغز است؛ زیرا سد خونیمغزی مانع ورود بسیاری از مواد، حتی ترکیبات مفید درمانی، به بافت مغز میشود.
به گزارش انتخاب و به نقل از ساینس الرت؛ پژوهشگران اکنون روش متفاوتی را آزمایش کردهاند: استفاده از قطره بینی برای وادار کردن سلولهای بدن به تولید پروتئینی که به سلامت مغز و تقویت حافظه کمک میکند.
نتایج یک مطالعه جدید که در مجله علمی «Advanced Science» منتشر شده، نشان میدهد این روش در موشها توانسته عملکرد حافظه و یادگیری را بهبود دهد و نشانههای رشد سلولهای عصبی جدید را افزایش دهد.
در این پژوهش، محققان دانشگاه سیدنی از فناوری مشابه فناوری بهکاررفته در واکسنهای mRNA کرونا استفاده کردند. آنها مولکولهای mRNA را داخل ذرات بسیار ریز چربی قرار دادند و از طریق قطره بینی به موشها رساندند.
این مولکولها حاوی دستورالعمل ساخت پروتئینی به نام «فاکتور نوروتروفیک مشتق از مغز» یا BDNF بودند؛ پروتئینی مهم که به زنده ماندن، رشد و عملکرد طبیعی سلولهای عصبی کمک میکند و در فرایند یادگیری و حافظه نقش دارد.
سطح بالای این پروتئین با سلامت مغز و افزایش سن سالم ارتباط دارد، در حالی که کاهش آن با بیماری آلزایمر مرتبط دانسته میشود.
بهبود حافظه موشهای مسن با قطره بینی
پژوهشگران این قطره را روی موشهای ۱۸ ماهه آزمایش کردند. موشهایی که درمان را دریافت کرده بودند، در آزمونهای حافظه و یادگیری عملکرد بسیار بهتری داشتند و نتایج آنها به سطح عملکرد موشهای جوان نزدیک شد.
بررسی مغز این حیوانات نیز نشان داد تعداد سلولهای دارای پروتئین «دابلکورتین» (DCX) حدود ۲.۴ برابر بیشتر از موشهای گروه کنترل بود. این پروتئین یکی از نشانههای شکلگیری سلولهای عصبی جدید است.
در آزمایش دیگری روی موشهای مبتلا به مدلی از بیماری آلزایمر نیز نتایج مشابهی به دست آمد و عملکرد شناختی و حافظه آنها بهبود یافت. با این حال، این درمان نتوانست میزان پلاکهای آمیلوئیدی مغز را کاهش دهد؛ تجمع این پلاکها یکی از ویژگیهای شناختهشده بیماری آلزایمر است.
چرا استفاده از فناوری mRNA اهمیت دارد؟
پیش از این نیز روشهایی برای رساندن پروتئین BDNF از طریق بینی بررسی شده بود، اما این پروتئین بهسرعت در مخاط بینی تجزیه میشود و مقدار محدودی از آن میتواند به مغز برسد.
در روش جدید، بهجای تزریق مستقیم پروتئین، دستورالعمل ساخت آن به سلولهای بینی منتقل میشود تا خود بدن پروتئین موردنیاز را تولید کند.
آزمایشهای آزمایشگاهی نشان دادند که پس از یک نوبت دریافت قطره، تولید این پروتئین در سلولها تا چهار روز قابل شناسایی است. این موضوع میتواند به ماندگاری بیشتر اثر درمان کمک کند.
آیا این روش میتواند آلزایمر را درمان کند؟
پژوهشگران تأکید میکنند که این روش هنوز فقط روی موشها آزمایش شده و برای استفاده در انسان به بررسیهای ایمنی و آزمایشهای بالینی نیاز دارد. آنها امیدوارند در صورت موفقیت مراحل بعدی، آزمایشهای انسانی طی دو سال آینده آغاز شود.
به گفته محققان، یکی از نکات مهم این روش آن است که ظاهراً بهجای از بین بردن پلاکهای آمیلوئیدی، مستقیماً از سلامت، بقا و ارتباط میان سلولهای عصبی حمایت میکند.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برخی درمانهای آزمایشی آلزایمر توانستهاند تجمع پلاکهای آمیلوئیدی را کاهش دهند، اما لزوماً باعث بازگشت تواناییهای شناختی بیماران نشدهاند.
پژوهشگران امیدوارند در آینده بتوان این روش را در کنار سایر درمانهای آلزایمر به کار گرفت. همچنین این فناوری ممکن است برای انتقال دستورالعمل ساخت پروتئینهای مفید دیگری مانند فاکتور رشد عصبی (NGF) نیز استفاده شود.
با این حال، هنوز مشخص نیست که نتایج امیدوارکننده این آزمایش در انسان نیز تکرار خواهد شد یا خیر.
نتایج این پژوهش در مجله علمی «Advanced Science» منتشر شده است.